نمایشگاه خودرو تهران؛ دورهمی برای چشم وهم‌چشمی با جیب خالی
رکاب‌آنلاین– هفتمین نمایشگاه بین‌المللی خودرو تهران در حالی قرار است شهریورماه در شهر آفتاب برگزار شود که صنعت خودرو ایران با خصوصی‌سازی، بحران سرمایه‌گذاری، کاهش قدرت خرید، تغییر ترکیب بازار و ورود برندهای وارداتی و چینی مواجه است، با این حال، آنچه درباره این رویداد بیشتر به چشم می‌آید، تلاش برای برگزاری یک نمایشگاه دیگر است، نه طراحی یک رویداد متفاوت و مسئله‌محور. در شرایطی که نمایشگاه‌های معتبر جهان از مدل سنتی «فروش غرفه و نمایش خودرو» عبور کرده‌اند، این پرسش جدی مطرح است که برگزارکنندگان نمایشگاه تهران برای صنعت خودرو چه ایده و محتوای تازه‌ای تدارک دیده‌اند و آیا قرار است این رویداد چیزی بیشتر از یک دورهمی پرهزینه برای چشم وهم‌چشمی برندها باشد؟
هفتمین نمایشگاه بین‌المللی خودرو تهران در حالی برای شهریورماه آماده می‌شود که صنعت خودرو ایران در یکی از حساس‌ترین مقاطع خود قرار دارد. خصوصی‌سازی خودروسازان بزرگ، تغییر مناسبات مالکیت و مدیریت، افزایش واردات، حضور پررنگ برندهای چینی، ضرورت نوسازی محصولات و فناوری و در عین حال کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان، شرایطی متفاوت از سال‌های گذشته ایجاد کرده است. در چنین وضعیتی، برگزاری یک نمایشگاه تخصصی خودرو می‌تواند فرصتی برای گفت‌وگو درباره آینده این صنعت باشد، اما به نظر می‌رسد هنوز بخش مهمی از نگاه برگزارکنندگان در همان چارچوب سنتی برگزاری نمایشگاه، جذب شرکت‌کننده، فروش فضای غرفه و ایجاد یک رویداد چندروزه خلاصه شده است.
مسئله البته حضور خودروسازان، واردکنندگان و شرکت‌های فعال صنعت خودرو نیست، هر برندی حق دارد از نمایشگاه برای معرفی محصولات و توسعه ارتباط با مشتری استفاده کند. مسئله اصلی متوجه برگزارکننده است که باید برای چنین رویدادی ارزش افزوده ایجاد کند. در شرایطی که امروز مشتری می‌تواند مشخصات فنی، تصاویر، قیمت، ویدئو و حتی تجربه مالکان یک خودرو را با چند جست‌وجوی اینترنتی به دست آورد، دیگر صرف قرار دادن چند خودرو در یک سالن نمی‌تواند فلسفه وجودی یک نمایشگاه بین‌المللی را توجیه کند.
سؤال ساده اما مهم این است که اگر خودروها قرار است همان محصولاتی باشند که پیش از نمایشگاه در نمایندگی‌ها، سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی معرفی شده‌اند، نمایشگاه دقیقاً چه چیز تازه‌ای به مخاطب ارائه می‌کند؟ اگر پاسخ، صرفاً رونمایی از چند مدل جدید، طراحی غرفه‌های پرهزینه و برگزاری مراسم تبلیغاتی باشد، فاصله میان یک نمایشگاه تخصصی و یک شوروم بزرگ و موقت چندان زیاد نخواهد بود. این در حالی است که نمونه‌های موفق جهانی سال‌هاست از چنین مدلی فاصله گرفته‌اند. نمایشگاه IAA Mobility مونیخ یکی از نمونه‌های قابل توجه است که از یک نمایشگاه کلاسیک خودرو به رویدادی گسترده درباره آینده حمل‌ونقل و فناوری تبدیل شده است. در این رویداد تنها خودروسازان حضور ندارند، بلکه شرکت‌های فناوری، زیرساخت، انرژی، نرم‌افزار، استارتاپ‌ها و فعالان حوزه حمل‌ونقل نیز بخشی از رویداد هستند و موضوعاتی مانند خودروهای برقی، خودروهای متصل، فناوری‌های خودران و زیرساخت‌های هوشمند در کنار محصولات جدید قرار گرفته‌اند. در چنین مدلی، برگزارکننده صرفاً سالن و فضای نمایشگاهی نمی‌فروشد، بلکه یک ایده و تجربه برای صنعت و مخاطب خلق می‌کند. تفاوت دقیقاً همین‌جاست، نمایشگاه‌های بزرگ دنیا تلاش می‌کنند «آینده» را به نمایش بگذارند، نه اینکه فقط محصولات امروز را کنار هم بچینند. اما نمایشگاه خودرو تهران هنوز با این پرسش مواجه است که ایده محوری آن چیست و قرار است چه مسئله‌ای از صنعت خودرو را به بحث بگذارد.
اتفاقاً شرایط فعلی ایران بهترین فرصت را برای تغییر این رویکرد فراهم کرده است. چرا هفتمین نمایشگاه خودرو تهران نباید با محوریت «آینده صنعت خودرو ایران» برگزار شود؟ چرا خصوصی‌سازی خودروسازان بزرگ، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اتفاقات ساختاری صنعت، نباید به یکی از محورهای اصلی نمایشگاه تبدیل شود؟ چرا مدیران و مالکان جدید خودروسازان نباید در یک رویداد عمومی درباره برنامه خود برای اصلاح ساختار مالی، توسعه محصول، سرمایه‌گذاری، فناوری و رقابت با واردات پاسخ دهند؟
نمایشگاه می‌توانست یک بخش مستقل با موضوع «خودرو ایران پس از خصوصی‌سازی» داشته باشد، جایی که مدل‌های مختلف مالکیت، مدیریت، تأمین مالی و توسعه صنعتی بررسی شود و فعالان صنعت درباره آینده خودروسازی کشور گفت‌وگو کنند. حتی می‌شد از خودروسازان و واردکنندگان حاضر خواست برنامه پنج‌ساله خود را ارائه کنند و به جای اینکه صرفاً محصول جدیدشان را روی سکو قرار دهند، درباره مسیر آینده شرکت و سرمایه‌گذاری‌های پیش‌رو توضیح دهند.
همین ایده را می‌توان به سایر مسائل صنعت نیز تعمیم داد، آینده خودروهای برقی و هیبریدی، زیرساخت شارژ، هوش مصنوعی، خودروهای متصل، نرم‌افزار، زنجیره تأمین، قطعه‌سازی، خدمات پس از فروش و حتی آینده همکاری ایران با خودروسازان خارجی، همگی ظرفیت تبدیل شدن به محورهای یک رویداد واقعی صنعتی را دارند. اما ظاهراً مسئله اصلی هنوز این نیست که «چه محتوایی برای نمایشگاه خلق کنیم»، بلکه این است که «چگونه نمایشگاه را برگزار کنیم». در چنین مدلی، سالن‌ها قیمت‌گذاری می‌شوند، شرکت‌ها برای رزرو فضا رقابت می‌کنند، برندها برای بزرگ‌تر و پرزرق وبرق‌تر کردن غرفه‌هایشان تلاش می‌کنند و در نهایت نمایشگاه برگزار می‌شود، برگزارکننده درآمد خود را کسب می‌کند و شرکت‌ها نیز چند روز فرصت تبلیغاتی به دست می‌آورند. اما پرسش مهم اینجاست که صنعت خودرو در پایان این چند روز چه چیزی به دست آورده است؟
این انتقاد به معنای مخالفت با برگزاری نمایشگاه نیست، اتفاقاً صنعت خودرو ایران بیش از گذشته به یک رویداد تخصصی و اثرگذار نیاز دارد. اما نمایشگاه باید برای صنعت ارزش خلق کند، نه اینکه صرفاً هزینه‌ای دیگر به شرکت‌ها تحمیل کند. در شرایطی که بسیاری از شرکت‌های خودرویی با محدودیت منابع و مشکلات مالی مواجه‌اند، آیا منطقی است بخش قابل توجهی از هزینه‌ها صرف رقابت بر سر دکور، نورپردازی و بزرگ‌تر بودن غرفه‌ها شود، بدون اینکه یک خروجی مشخص و ماندگار برای صنعت ایجاد شود؟
از سوی دیگر، شرایط اقتصادی جامعه نیز این تناقض را پررنگ‌تر کرده است. بازار خودرو با کاهش قدرت خرید مصرف‌کننده مواجه است و بخش بزرگی از مشتریان حتی برای خرید خودروهای اقتصادی نیز تحت فشار قرار دارند، اما در نمایشگاه‌ها معمولاً رقابت بر سر نمایش خودروهای گران‌تر، غرفه‌های لوکس‌تر و مراسم پرهزینه‌تر ادامه دارد. به این ترتیب، ممکن است تصویری که نمایشگاه از صنعت خودرو ارائه می‌کند فاصله زیادی با واقعیت بازار داشته باشد. در واقع، مشکل نمایشگاه تهران کمبود خودرو برای نمایش نیست، مشکل، کمبود «ایده» است. شرکت‌ها خودشان می‌توانند خودرو را در شوروم نمایش دهند و مشتری نیز می‌تواند اطلاعات آن را در فضای مجازی به دست آورد. چیزی که یک نمایشگاه بین‌المللی باید خلق کند، تجربه، محتوا، گفت‌وگو، چشم‌انداز و تصویری روشن از آینده است.
هفتمین نمایشگاه خودرو تهران می‌توانست پس از مدت‌ها از یک فرصت ساده تجاری به یک رویداد مهم صنعتی تبدیل شود، رویدادی که خصوصی‌سازی، رقابت، سرمایه‌گذاری، فناوری و آینده بازار خودرو ایران را به بحث بگذارد و از فعالان صنعت بخواهد درباره آینده پاسخ دهند. اما برای رسیدن به چنین جایگاهی، برگزارکننده باید از نقش صرفاً «فروشنده فضای نمایشگاهی» فاصله بگیرد و به طراح و سازنده یک رویداد واقعی برای صنعت خودرو تبدیل شود.
جعفر جوانی؛ کارشناس ارتباطات و صنعت خودرو
