هشدار به خریداران خودروهای چینی؛ خدمات پس از فروش و تأمین قطعه را جدی بگیرید
رکاب‌آنلاین– همزمان با افزایش عرضه خودروهای چینی در بازار ایران، نگرانی درباره آینده خدمات پس از فروش و تأمین قطعات این خودروها نیز جدی‌تر شده است، در شرایطی که تعدد واردکنندگان و تغییر مداوم برندها و مدل‌ها، آینده پشتیبانی برخی محصولات را با ابهام مواجه کرده، کارشناسان به خریداران هشدار می‌دهند که پیش از توجه به آپشن و قیمت، سابقه واردکننده، شبکه خدمات و تضمین تأمین قطعات خودرو را بررسی کنند، موضوعی که ضرورت ورود جدی‌تر سیاست‌گذار برای الزام واردکنندگان به ارائه خدمات بلندمدت را نیز بیش از گذشته برجسته کرده است.
بازار خودرو ایران طی سال‌های اخیر شاهد ورود تعداد زیادی از برندها و مدل‌های چینی بوده است، محصولاتی که با طراحی به‌روز، امکانات رفاهی و فناوری‌های جدید توانسته‌اند بخشی از تقاضای بازار را به خود اختصاص دهند. با این حال، افزایش تعداد خودروهای چینی در خیابان‌ها به معنای شکل‌گیری یک شبکه پایدار خدمات پس از فروش برای همه آنها نیست و همین موضوع می‌تواند در سال‌های آینده به یکی از چالش‌های اصلی مالکان تبدیل شود.
واقعیت این است که خرید خودرو تنها به زمان تحویل آن محدود نمی‌شود. یک خودرو ممکن است در زمان فروش با قیمت مناسب و فهرست بلندبالایی از امکانات عرضه شود، اما هزینه و دشواری واقعی مالکیت آن زمانی مشخص خواهد شد که خودرو وارد دوره استهلاک شود و مالک برای قطعات فنی، بدنه‌ای یا الکترونیکی به شبکه خدمات مراجعه کند. در این شرایط، یکی از مهم‌ترین پرسش‌های خریدار باید این باشد که واردکننده خودرو تا چه زمانی متعهد به تأمین قطعه و ارائه خدمات خواهد بود؟
این پرسش به‌ویژه درباره برندهایی اهمیت دارد که با شبکه محدود نمایندگی وارد بازار شده‌اند یا سابقه طولانی در بازار ایران ندارند. تجربه بازار نشان داده است که تغییر شرکت واردکننده، توقف واردات یک مدل یا پایان همکاری تجاری با شرکت مادر می‌تواند دسترسی مالکان به قطعات و خدمات را با مشکل مواجه کند. این نگرانی در خودروهای جدید که وابستگی بیشتری به قطعات الکترونیکی و اختصاصی دارند، جدی‌تر است. در چنین خودروهایی، نبود یک قطعه خاص یا تجهیزات تشخیصی می‌تواند فرآیند تعمیر را طولانی و هزینه مالکیت را افزایش دهد.
از سوی دیگر، افزایش تقاضا برای قطعات خودروهای چینی نیز الزاماً به معنای بهبود شرایط بازار نیست. اگر عرضه قطعات اصلی متناسب با رشد تعداد خودروها افزایش پیدا نکند، بازار به سمت قطعات متفرقه، واسطه‌گری و افزایش قیمت حرکت خواهد کرد، شرایطی که در نهایت هزینه آن مستقیماً از جیب مصرف‌کننده پرداخت می‌شود.
در این میان، سیاست‌گذار نیز با یک مسئولیت جدی مواجه است. توسعه واردات خودرو نباید صرفاً با شاخص تعداد خودروهای واردشده و میزان عرضه سنجیده شود. هر خودرویی که وارد کشور می‌شود باید یک برنامه مشخص و قابل نظارت برای تأمین قطعات و خدمات پس از فروش داشته باشد. ضروری است واردکنندگان پیش از عرضه خودرو، درباره تعداد مراکز خدمات، موجودی قطعات، مدت زمان تعهد به تأمین قطعه، نحوه ارائه خدمات گارانتی و سازوکار ادامه پشتیبانی در صورت توقف فعالیت شرکت، تعهدات روشن و قابل پیگیری ارائه کنند.
همچنین باید مشخص شود در صورت خروج یک واردکننده از بازار، چه نهادی مسئول ادامه خدمات به مالکان خودروهای فروخته‌شده خواهد بود. نمی‌توان پذیرفت شرکتی در دوره رونق بازار خودرو اقدام به واردات و فروش هزاران دستگاه خودرو کند، اما در صورت تغییر شرایط تجاری، بخش مهمی از مسئولیت خود را به مصرف‌کننده منتقل کند.
از این منظر، تعدد واردکنندگان و تنوع برندهای چینی زمانی می‌تواند به نفع بازار باشد که همراه با رقابت واقعی در خدمات و تأمین قطعه باشد، در غیر این صورت، افزایش تعداد برندها ممکن است به جای تنوع، به افزایش ریسک مصرف‌کننده منجر شود. برای خریداران نیز پیام روشن است، پیش از خرید یک خودروی چینی، فقط مشخصات فنی و آپشن‌های آن را بررسی نکنید، واردکننده و آینده خدمات آن را هم بررسی کنید. سابقه شرکت، تعداد نمایندگی‌ها، دسترسی به قطعات، وضعیت گارانتی و تعهدات بلندمدت واردکننده، باید در کنار قیمت و مشخصات خودرو قرار گیرد.
بازار خودرو ایران در سال‌های آینده با تعداد بیشتری از خودروهای چینی مواجه خواهد بود و این خودروها به‌تدریج وارد دوره تعمیرات و استهلاک می‌شوند. اگر از امروز برای تأمین قطعات و خدمات آنها برنامه‌ریزی نشود، احتمال دارد بخشی از مشکلات فعلی بازار قطعه و خدمات پس از فروش در ابعادی بزرگ‌تر تکرار شود. در نهایت، خودرویی که امروز خریداری می‌شود باید نه‌فقط در روز تحویل، بلکه در سال‌های بعد نیز دارای پشتوانه خدماتی باشد. مسئولیت تضمین این پشتوانه هم فقط بر عهده خریدار نیست، سیاست‌گذار باید واردکننده را پیش از فروش، نسبت به آینده محصول و حقوق مصرف‌کننده پاسخ‌گو کند.
