گزارش تحلیلی | بازار خودرو در مهر؛ قیمت‌های نجومی، خریداران مستأصل
رکاب آنلاین– بازار خودرو در نخستین روزهای مهرماه، در حالی پاییز را آغاز کرده که قیمت‌ها همچنان در سطوح بالایی قرار دارند، اما خبری از بازگشت تقاضای مؤثر نیست، ترکیبی که نشان می‌دهد مسئله بازار دیگر فقط گرانی خودرو نیست، بلکه فاصله قیمت‌ها با توان خرید مصرف‌کننده به مرحله‌ای رسیده که حتی نوسان‌های کاهشی نیز نمی‌تواند قفل معاملات را باز کند. گزارش‌های میدانی ابتدای مهر نیز از نوسان دوطرفه قیمت‌ها، معاملات کم‌رمق و احتیاط خریداران حکایت دارد.
این وضعیت در حالی شکل گرفته که شهریورماه یکی از ماه‌های پرشتاب بازار خودرو در سال جاری بود و میانگین قیمت خودرو در این ماه حدود ۱۷ درصد افزایش یافت، وارداتی‌ها نیز رشد بیشتری را تجربه کردند. به این ترتیب، بازار پس از یک ماه افزایش قابل توجه قیمت، وارد مهر شده است، اما این رشد قیمت هنوز به افزایش متناسب در حجم معاملات منجر نشده است.
در نخستین هفته مهر، قیمت‌ها همچنان در برخی مدل‌ها مسیر صعودی داشته‌اند، اما بازار یکدست نیست. برخی خودروها افزایش قیمت داشته‌اند و برخی دیگر در همان روزها با کاهش مواجه شده‌اند، موضوعی که بیش از آنکه نشانه شکل‌گیری یک روند مشخص باشد، بازتاب‌دهنده بازاری کم‌عمق و کم‌معامله است که در آن تعداد محدود معاملات می‌تواند قیمت‌های اعلامی را جابه‌جا کند.
در چنین بازاری، دلار همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر انتظارات قیمتی است، اما مسئله اینجاست که حتی ثبات نسبی ارز نیز الزاماً به معنای بازگشت خریداران نیست. اثر نرخ ارز از مسیر هزینه قطعات، خودروهای وارداتی و انتظارات تورمی به بازار منتقل می‌شود و همزمان کاهش قدرت خرید، سمت تقاضا را محدود کرده است. بررسی نیمه نخست سال نیز نشان می‌دهد نوسان ارز و اختلال در تأمین قطعات، در بسیاری از مقاطع اثر بیشتری از عرضه و تقاضای واقعی بر قیمت خودرو داشته‌اند.
در واقع، بازار خودرو با یک تناقض جدی روبه‌رو است، فروشنده همچنان قیمت بالاتری را برای دارایی خود مطالبه می‌کند، چرا که هزینه جایگزینی خودرو افزایش یافته است، اما خریدار واقعی دیگر توان همراهی با این سطوح قیمتی را ندارد. نتیجه، بازاری است که در آن «قیمت» وجود دارد، اما الزاماً «معامله» وجود ندارد.
این فاصله را می‌توان در شکاف میان قیمت کارخانه و بازار نیز مشاهده کرد. افزایش قیمت‌های رسمی برخی محصولات در کنار بالا ماندن قیمت بازار، به‌جای آنکه لزوماً به تعادل عرضه و تقاضا منجر شود، می‌تواند فشار بیشتری را به مصرف‌کننده‌ای وارد کند که پیش از این نیز از بازار فاصله گرفته است. برای نمونه، در روزهای ابتدایی مهر گزارش‌هایی از افزایش قیمت کارخانه‌ای برخی محصولات ایران‌خودرو منتشر شده است.
از سوی دیگر، تنوع محصول در بازار نیز نتوانسته مسئله اصلی را حل کند. طی سال‌های اخیر تعداد برندها، مدل‌ها و خودروهای مونتاژی و وارداتی افزایش یافته، اما بزرگ‌تر شدن ویترین بازار الزاماً به معنای بزرگ‌تر شدن جامعه خریداران نیست. وقتی بخش قابل توجهی از خانوارها از محدوده قیمت خودروهای موجود خارج شده‌اند، افزایش تنوع تنها انتخاب‌های بیشتری را روی کاغذ ایجاد می‌کند. به همین دلیل، شاید مهم‌ترین تصویر بازار خودرو در مهرماه نه افزایش یا کاهش قیمت یک مدل خاص، بلکه کوچک‌تر شدن تقاضای مؤثر باشد. بازار می‌تواند با قیمت‌های بالاتر به کار خود ادامه دهد، اما بدون خریدار واقعی، این قیمت‌ها لزوماً به گردش سریع‌تر معاملات تبدیل نمی‌شوند.
اکنون بازار در نقطه‌ای قرار گرفته که هر دو طرف معامله منتظر دیگری هستند، فروشنده منتظر است قیمت‌ها بیشتر شود تا ارزش دارایی خود را از دست ندهد و خریدار منتظر فرصتی است که قیمت‌ها با توان مالی او فاصله کمتری داشته باشند. همین انتظار متقابل، یکی از عوامل تداوم رکود است. بنابراین، بازار خودرو در مهرماه را نمی‌توان صرفاً «گران» توصیف کرد؛ بازار با پدیده‌ای عمیق‌تر مواجه است: قیمت‌های نجومی در بازاری که بخش بزرگی از خریداران واقعی توان ورود به آن را از دست داده‌اند. اگر این شکاف میان قیمت خودرو و قدرت خرید ترمیم نشود، حتی کاهش‌های مقطعی قیمت نیز الزاماً به معنای پایان رکود نخواهد بود.
پاییز خودرو، دست‌کم در شروع، با یک سؤال جدی آغاز شده است: آیا بازار قرار است خریدار تازه پیدا کند یا فقط قیمت‌های تازه؟
