گزارش تحلیلی | بازار خودرو در مدار دلار؛ تاخت قیمت‌ها، افت معاملات
رکاب‌آنلاین- بازار خودرو از نخستین روزهای شهریورماه وارد فاز تازه‌ای شده است، فازی که در آن افزایش نرخ ارز، نگرانی از تغییرات تعرفه‌ای و انتظارات تورمی، قیمت خودرو را با سرعتی بیشتر از قدرت خرید مصرف‌کننده بالا می‌برد. در این میان، خودروهای مونتاژی و وارداتی جلوتر از محصولات داخلی حرکت می‌کنند و بازار بیش از آنکه شاهد رونق معاملات باشد، در حال بازتعریف قیمت‌هاست.
بازار خودرو در حالی وارد دهمین روز شهریور شده که نرخ دلار آزاد در محدوده بالای ۲۱۰ هزار تومان قرار گرفته و همین اتفاق بار دیگر معادله قیمت‌گذاری خودرو را تحت تأثیر قرار داده است. در بازاری که بخش قابل‌توجهی از هزینه تولید، تأمین قطعات، مونتاژ و واردات خودرو به ارز وابسته است، طبیعی است که تغییرات نرخ ارز با فاصله زمانی کوتاه خود را در قیمت‌ها نشان دهد. با این حال، مسئله اصلی بازار خودرو در شرایط فعلی فقط افزایش قیمت نیست، مسئله مهم‌تر، فاصله میان رشد قیمت و قدرت واقعی تقاضاست.
در بازار خودروهای داخلی، افزایش قیمت در روزهای اخیر محسوس بوده، اما هنوز با رفتار هیجانی بخش مونتاژی و وارداتی فاصله دارد. در آخرین قیمت‌های بازار، پژو ۲۰۷ TU3 در محدوده ۱.۸۴ میلیارد تومان، پژو ۲۰۷ اتوماتیک حدود ۲.۸ میلیارد تومان، پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما حدود ۲.۹ میلیارد تومان، دنا پلاس اتوماتیک در محدوده ۳.۱۵ میلیارد تومان و تارا اتوماتیک V4 نزدیک به ۳ میلیارد تومان قیمت‌گذاری شده‌اند. در سمت دیگر بازار داخلی، محصولات سایپا نیز از موج افزایشی در امان نمانده‌اند، کوییک GXL به محدوده ۱.۲۸ میلیارد تومان رسیده، سهند S حدود ۱.۴۸ میلیارد تومان قیمت خورده و شاهین اتوماتیک پلاس نیز با جهش حدود ۱۴۰ میلیون تومانی در یک روز، به محدوده ۳.۰۳ میلیارد تومان رسیده است. این اعداد نشان می‌دهد که موج افزایش قیمت، دیگر محدود به چند مدل خاص نیست و بخش قابل‌توجهی از بازار داخلی را دربر گرفته است، با این حال، شدت رشد در مدل‌های مختلف یکسان نیست و همچنان خودروهای اتوماتیک و مدل‌های گران‌تر واکنش سریع‌تری به تغییرات بازار نشان می‌دهند.
اما در پس این افزایش قیمت یک تناقض مهم وجود دارد، فروشنده حاضر نیست با قیمت قبلی خودرو را بفروشد، اما خریدار نیز الزاماً توان یا تمایل خرید با قیمت جدید را ندارد. نتیجه چنین وضعیتی، افزایش قیمت‌های پیشنهادی بدون رشد متناسب در معاملات واقعی است، یعنی بازار روی کاغذ گران‌تر می‌شود، اما لزوماً داغ‌تر نمی‌شود.
این وضعیت در بازار خودروهای مونتاژی آشکارتر است. وابستگی بیشتر این خودروها به قطعات و مجموعه‌های وارداتی باعث شده نرخ ارز با سرعت بیشتری به قیمت آنها منتقل شود. در روزهای اخیر برخی خودروهای مونتاژی با رشدهای قابل توجه مواجه شده‌اند و حتی برای برخی مدل‌ها افزایش چندصد میلیون تومانی در فاصله‌ای کوتاه گزارش شده است. تیگو ۹ نیز از جمله خودروهایی بوده که افزایش قیمت قابل‌توجهی را تجربه کرده و گزارش‌های بازار از رشد حدود ۸۴۰ میلیون تومانی آن حکایت دارد.
با این حال، باید در تحلیل این ارقام یک نکته مهم را در نظر گرفت، در بازاری که معاملات واقعی محدود است، هر قیمت اعلامی الزاماً به معنی انجام معامله با همان قیمت نیست. فاصله میان قیمت آگهی، قیمت پیشنهادی فروشنده و قیمت قطعی معامله می‌تواند قابل‌توجه باشد. بنابراین جهش قیمت برخی خودروهای مونتاژی را بیش از آنکه نشانه رونق بازار بدانیم، باید نشانه سرعت بالای تعدیل انتظارات فروشندگان در برابر نرخ ارز و تورم تلقی کنیم.
در بازار خودروهای وارداتی، معادله پیچیده‌تر است. این بخش از بازار علاوه بر نرخ ارز، از سیاست‌های تجاری، تعرفه واردات، هزینه‌های گمرکی و میزان عرضه نیز تأثیر می‌گیرد. به همین دلیل هر خبر درباره تعرفه‌ها می‌تواند پیش از آنکه در هزینه واقعی واردکننده اثر بگذارد، در انتظارات بازار اثرگذار شود. در روزهای اخیر نیز انتشار اخبار و گمانه‌زنی‌ها درباره افزایش تعرفه واردات خودرو، بار دیگر به یکی از عوامل محرک قیمت در بازار تبدیل شده است.
این مسئله یک واقعیت مهم را آشکار می‌کند: بازار خودرو حتی به «انتظار سیاست‌گذاری» نیز قیمت می‌دهد. در شرایطی که عرضه خودروهای وارداتی همچنان از مسیرهای رسمی ادامه دارد، از یک سو افزایش عرضه می‌تواند مانع جهش بیشتر قیمت‌ها شود و از سوی دیگر رشد نرخ ارز و نگرانی‌های تعرفه‌ای فشار صعودی ایجاد می‌کند. به همین دلیل، بازار وارداتی‌ها در حال حاضر یکی از پرریسک‌ترین بخش‌های بازار خودرو محسوب می‌شود.
اما شاید مهم‌ترین ویژگی بازار این روزها، نه رشد قیمت بلکه جدا شدن مسیر قیمت از مسیر معاملات باشد. افزایش قیمت خودرو الزاماً به معنای افزایش تقاضا نیست. بخشی از فروشندگان در شرایط تورمی قیمت خودرو را بر اساس هزینه جایگزینی تعیین می‌کنند، یعنی اگر امروز خودرو را بفروشند، برای خرید مجدد همان خودرو یا مدلی مشابه باید هزینه بیشتری بپردازند. همین منطق باعث می‌شود فروشنده حاضر به کاهش قیمت نباشد و در مقابل، خریدار نیز به دلیل کاهش قدرت خرید، از بازار فاصله بگیرد. به همین دلیل ممکن است همزمان با سبز شدن تابلوهای قیمت، نمایشگاه‌ها و بازار شاهد رونق معاملات نباشند. این همان نقطه‌ای است که بازار خودرو را به سمت رکود تورمی سوق می‌دهد؛ وضعیتی که در آن قیمت بالا می‌رود اما حجم واقعی معاملات همراه با آن رشد نمی‌کند.
در این میان، فاصله میان قیمت کارخانه و بازار نیز همچنان یکی از مشکلات ساختاری بازار خودرو است. برای نمونه، پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما حدود ۲.۹۳ میلیارد تومان در بازار قیمت دارد، در حالی که قیمت کارخانه آن حدود ۲.۱۸ میلیارد تومان است. دنا پلاس اتوماتیک نیز در بازار در محدوده ۳.۱۵ میلیارد تومان قرار گرفته، در حالی که قیمت کارخانه آن حدود ۲.۵۳ میلیارد تومان است. تارا اتوماتیک V4 نیز با فاصله‌ای قابل‌توجه میان قیمت کارخانه و بازار معامله می‌شود. این فاصله نشان می‌دهد که بازار خودرو همچنان با مسئله چند قیمتی بودن دست و پنجه نرم می‌کند و تا زمانی که قیمت کارخانه، قیمت بازار، نرخ ارز و هزینه واقعی تولید در یک مسیر قرار نگیرند، هر شوک ارزی می‌تواند بار دیگر شکاف قیمتی را بزرگ‌تر کند.
در کوتاه مدت نیز به نظر می‌رسد حساسیت بازار نسبت به نرخ ارز همچنان بالا باقی خواهد ماند. در صورت تثبیت دلار در محدوده‌های بالای فعلی، خودروهای مونتاژی و وارداتی احتمالاً همچنان پیشتاز رشد قیمت خواهند بود و خودروهای داخلی نیز با فاصله زمانی خود را با شرایط جدید تطبیق خواهند داد. در مقابل، اگر بازار ارز عقب نشینی کند، خودرو نیز احتمالاً با تأخیر واکنش نشان خواهد داد، چراکه تجربه بازار نشان داده سرعت کاهش قیمت خودرو معمولاً کمتر از سرعت افزایش آن است.
با این حال، حتی در صورت ادامه رشد قیمت‌ها نیز نمی‌توان الزاماً از رونق بازار سخن گفت. سقف قدرت خرید مصرف‌کننده، کاهش نقدینگی و افزایش فاصله قیمت خودرو با درآمد خانوار باعث شده بخش قابل توجهی از تقاضا به تعویق بیفتد. در چنین شرایطی، خریدار نه لزوماً به این دلیل که خودرو نمی‌خواهد، بلکه به این دلیل که نمی‌تواند با قیمت‌های جدید خرید کند، از بازار عقب می‌نشیند.
در واقع بازار خودرو در شهریور ۱۴۰۵ بیش از آنکه در حال «فروش گران‌تر» باشد، در حال «قیمت‌گذاری گران‌تر» است. این تفاوت ساده اما مهم، تصویر واقعی‌تری از بازار ارائه می‌دهد. قیمت‌ها در حال حرکت به سمت سطوح جدید هستند، اما قدرت خرید و حجم معاملات هنوز با این قیمت‌ها همراه نشده‌اند. به همین دلیل، آنچه امروز در بازار خودرو می‌بینیم بیشتر یک موج تعدیل قیمت تحت تأثیر دلار و انتظارات تورمی است تا موج جدید رونق معاملات.
در چنین بازاری، فعلاً دلار فرمان قیمت را در دست گرفته و خودرو با تأخیر از آن پیروی می‌کند، اما اینکه این افزایش قیمت در نهایت به معامله واقعی تبدیل شود یا تنها شکاف میان قیمت‌های پیشنهادی و قدرت خرید را بزرگ‌تر کند، به رفتار نرخ ارز، سیاست‌های تجاری و مهم‌تر از همه، توان خرید مصرف‌کننده در هفته‌های آینده بستگی دارد.
